Tài chính Tháng Mười 10, 2022

Báo cáo tài chính là gì? Cách lập và đọc báo cáo tài chính chính xác nhất

Báo cáo tài chính là hoạt động không thể thiếu, giúp doanh nghiệp tự đánh giá hoạt động của mình và đảm bảo tuân thủ quy định của pháp luật. Vậy báo cáo tài chính là gì, cách lập ra sao? Khi đọc báo cáo tài chính cần chú ý những thông tin gì? Trong bài viết dưới, bePOS sẽ tổng hợp những kiến thức căn bản nhất về lĩnh vực này. Hãy theo dõi cùng bePOS nhé!

Báo cáo tài chính là gì?

Theo quy định của Luật Kế toán, báo cáo tài chính là hệ thống tổng hợp những dữ liệu liên quan đến kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán, ví dụ như tài sản, nợ, vốn, doanh thu, lợi nhuận,… Ngoài ra, báo cáo phải được trình bày theo biểu mẫu quy định và chấp hành các tiêu chuẩn về kế toán. 

Tất cả các doanh nghiệp hoạt động thuộc ngành, thành phần kinh tế đều phải lập báo cáo tài chính theo năm, hoặc theo kỳ nhất định. Với một số đối tượng như doanh nghiệp có vốn nhà nước, tổ chức tín dụng, báo cáo tài chính sẽ bắt buộc phải kiểm toán lại. 

bao-cao-tai-chinh-la-gi

Bước đầu tiên cần làm là hiểu rõ khái niệm báo cáo tài chính là gì?

Các loại báo cáo tài chính

Sau khi nắm rõ khái niệm báo cáo tài chính là gì, bạn cần tìm hiểu về các loại báo cáo cơ bản. Hiện nay có các loại báo cáo phổ biến nhất là:

  • Báo cáo tài chính tổng hợp: Đây là loại báo cáo trình bày một cách tổng quát, toàn diện tình hình tài chính của doanh nghiệp như tài sản, nghĩa vụ trả nợ, vốn chủ sở hữu, doanh thu,…
  • Báo cáo tài chính hợp nhất: Đây là báo cáo tài chính được lập ra thông qua việc hợp nhất các báo cáo riêng lẻ của công ty mẹ và công ty con.
  • Báo cáo kết quả kinh doanh: Báo cáo này thể hiện doanh thu và lợi nhuận thu được sau khi nộp thuế, cho thấy khả năng sinh lời của doanh nghiệp.
  • Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Đây là báo cáo cho thấy việc lưu chuyển dòng tiền tại doanh nghiệp, hoạt động ra vào của tiền trong một thời kỳ nhất định.
  • Báo cáo biến động vốn chủ sở hữu: Báo cáo này thể hiện sự thay đổi của vốn chủ sở hữu trong một thời kỳ nào đó, ví dụ giảm vốn do các nhà đầu tư rút tiền, hoặc tăng vốn do có thêm nhiều nhà đầu tư. 
  • Bảng cân đối kế toán: Bảng cân đối kế toán đánh giá về vốn và tài sản. Cụ thể, đó là toàn bộ tài sản và vốn hiện có của doanh nghiệp, xuất hiện dưới mọi hình thái khác nhau. 

bang-can-doi-ke-toan-la-mot-trong-cac-loai-bao-cao-tai-chinh

Bảng cân đối kế toán là một trong các loại báo cáo tài chính

Thời hạn cuối để nộp báo cáo tài chính

Thời hạn nộp báo cáo tài chính là bao lâu, nộp muộn có bị phạt không? Đây là thắc mắc của rất nhiều người mới tìm hiểu. Doanh nghiệp cần chú ý về việc nộp báo cáo tài chính đúng hạn, đảm bảo tuân thủ quy định của nhà nước. Tùy vào loại hình doanh nghiệp, thời gian nộp báo cáo tài chính sẽ như sau:

  • Doanh nghiệp có vốn nhà nước: Thời hạn chậm nhất để nộp là 20 ngày sau khi kết thúc một kỳ với báo cáo tài chính quý, 30 ngày sau khi kết thúc kỳ với báo cáo tài chính năm. 
  • Doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh: Các tổ chức này phải nộp báo cáo tài chính năm trong vòng 30 ngày kể từ khi kết thúc kỳ kế toán năm.
  • Các doanh nghiệp khác: Nộp báo cáo tài chính trong vòng 90 ngày sau khi kết thúc kỳ kế toán.
  • Công ty mẹ và công ty con: Các đơn vị trực thuộc công ty mẹ sẽ nộp theo thời gian công ty mẹ quy định.

doanh-nghiep-can-nam-ro-thoi-han-nop-bao-cao-tai-chinh

Doanh nghiệp cần nắm rõ thời hạn nộp báo cáo tài chính

Cách lập báo cáo tài chính

Sau khi hiểu rõ khái niệm báo cáo tài chính là gì, có các loại nào, bePOS sẽ hướng dẫn các bạn cách lập báo cáo tài chính hoàn chỉnh nhất. Lập báo cáo tài chính là công việc không hề dễ dàng, đòi hỏi nghiệp vụ, chuyên môn cao và phải tuân thủ một vài quy tắc nhất định. 

Những thành phần của một bộ báo cáo tài chính là gì?

Trong phần tìm hiểu khái niệm báo cáo tài chính là gì, bePOS đã giới thiệu qua về các loại báo cáo phổ biến nhất. Đây cũng là những thành phần phải có trong một bộ hồ sơ hoàn chỉnh để nộp cơ quan thuế, cụ thể: 

  • Bảng cân đối kế toán: Tóm tắt tình hình toàn bổ tài sản và cơ cấu nguồn vốn của tổ chức. Những số liệu thống kê trong bảng cân đối kế toán là cơ sở để chứng minh quyền quản lý và sử dụng, trách nhiệm về mặt tài sản của doanh nghiệp đối với nhà nước và cổ đông.
  • Bảng báo cáo kết quả kinh doanh: Chỉ ra doanh thu, thu nhập ròng, các chi phí phát sinh trong một thời kỳ nhất định. Qua đó, ta dự đoán được xu hướng hoạt động của doanh nghiệp trong tương lai.
  • Báo cáo lưu chuyển tiền tệ: Thể hiện luồng thu chi trong thời kỳ nhất định. Đặc biệt, trong phần này, các kế toán viên thường sử dụng phương pháp cộng dồn để tính toán cả phần doanh thu dự định nhận nhưng chưa nhận được và các nghĩa vụ thanh toán nhưng chưa thanh toán. Hiểu đơn giản thì đó là các khoản phải trả và phải thu.
  • Thuyết minh báo cáo tài chính: Là tài liệu đính kèm trong báo cáo tài chính và bắt buộc phải có. Phần này dùng để phân tích, đưa ra đánh giá về những số liệu đã trình bày ở trên. Thuyết minh của báo cáo tài chính phải tuân tuân theo một vài quy tắc nhất định.

bao-cao-tai-chinh-gom-nhung-gi-la-cau-hoi-chung

Báo cáo tài chính gồm những gì là câu hỏi của nhiều người

Để hiểu báo cáo tài chính gồm những gì, bạn phải đọc và tìm hiểu những thông tin cơ bản như sau:

  • Tổng tài sản của doanh nghiệp dưới các hình thái khác nhau.
  • Cơ cấu vốn của doanh nghiệp như vốn chủ sở hữu và vốn vay.
  • Doanh thu, lợi nhuận sau thuế, tình hình lãi lỗ của doanh nghiệp.
  • Khoản nợ phải thanh toán và các chi phí khác.
  • Luồng tiền ra vào của tổ chức.

Các nguyên tắc phải đảm bảo khi lập báo cáo tài chính

Các nguyên tắc thực hiện cũng là nội dung rất quan trọng khi tìm hiểu báo cáo tài chính là gì. Báo cáo tài chính phải tuân thủ theo các nguyên tắc do luật quy định, nhằm đảm bảo phản ánh chính xác và trung thực những thông tin hiện có. Những nguyên tắc này được quy định trong Thông tư số 200/2014 của Bộ Tài chính, cụ thể như sau:

Nguyên tắc 1: Tuân theo các chuẩn mực của báo cáo tài chính

Các kế toán viên khi lập và trình bày báo cáo tài chính phải tuân theo các chuẩn mực như sau:

  • Đánh giá khả năng hoạt động liên tục: Báo cáo tài chính phải được lập ra dựa trên cơ sở là doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và vẫn sẽ vận hành như bình thường trong tương lai gần. Chủ doanh nghiệp phải dự đoán được các thông tin tối thiểu trong khoảng thời gian 12 tháng sau khi kết thúc kỳ kế toán.
  • Phương pháp dồn tích: Phương pháp này không dựa vào thời điểm thực thu, thực chi của tiền, mà tính đến cả các khoản thu chi dự định thực hiện nhưng chưa thực hiện được.
  • Đảm bảo sự nhất quán: Cách trình bày của báo cáo tài chính phải nhất quán, trừ khi có sự thay đổi đáng kể bản chất các hoạt động đang được kế toán. Ngoài ra, người lập cũng được phép thay đổi cách trình bày, nếu có cơ sở phù hợp, hoặc có yêu cầu thay đổi.
  • Đảm bảo tính trọng yếu: Những khoản mục quan trọng cần được trình bày riêng biệt. Các khoản mục ít quan trọng hơn sẽ được trình bày chung, miễn đảm bảo tính chính xác. 
  • Không tự ý bù trừ: Người lập phải trình bày rõ ràng tất cả các khoản nợ, doanh thu và tài sản, không được tự ý bù trừ, trừ khi chuẩn mực kế toán cho phép.
  • Cho phép so sánh: Thông tin trên báo cáo tài chính có thể được trình bày để dễ dàng so sánh với các kỳ trước.

phai-dam-bao-su-nhat-quan-trong-toan-bo-bao-cao

Phải đảm bảo sự nhất quán trong toàn bộ báo cáo

Nguyên tắc 2: Tập trung vào bản chất hơn là hình thức

Người lập báo cáo phải tôn trọng và phản ánh chính xác bản chất của thông tin hơn là những hình thức pháp lý bên ngoài. Hiểu đơn giản, nguyên tắc này yêu cầu kế toán viên phải tính toán và trình bày ảnh hưởng kinh tế của các giao dịch lên doanh nghiệp, hơn là cách thể hiện giao dịch đó. 

Nguyên tắc 3: Phản ánh chính xác giá gốc

Doanh nghiệp phải ghi nhận giá trị gốc của tài sản, tức số tiền phải trả để có được tài sản đó. Kế toán viên không được tự ý thay đổi nội dung giá gốc, nếu không có yêu cầu khác. 

bao-cao-phai-phan-anh-trung-thuc-thong-tin

Báo cáo phải phản ánh trung thực thông tin

Nguyên tắc 4: Nguyên tắc phù hợp giữa doanh thu và chi phí

Người lập báo cáo khi tính doanh thu phải đưa ra được các chi phí tương ứng liên quan. Chi phí tương ứng với doanh thu sẽ giúp doanh nghiệp tính chính xác các khoản thu nhập phải nộp thuế cho nhà nước.

Nguyên tắc 5: Nguyên tắc thận trọng

Nguyên tắc này yêu cầu kế toán viên phải luôn thận trọng khi tính toán và đưa ra phán đoán. Kế toán viên cần có bằng chứng xác thực đưa ra đánh giá về doanh thu, khả năng sinh lợi, cũng như các chi phí phát sinh.

kiem-toan-vien-phai-than-trong-khi-lap-bao-cao

Kiểm toán viên phải thận trọng khi lập báo cáo

Nguyên tắc 6: Phân loại ngắn hạn và dài hạn

Trong báo cáo tài chính, người lập phải trình bày tài sản và nợ thành hai loại ngắn hạn và dài hạn. Ngắn hạn là các tài sản hoặc nợ có thời gian đáo hạn dưới 12 tháng, hoặc trong một chu kỳ sản xuất, kinh doanh nhất định. Dài hạn là các khoản nợ và tài sản không thuộc loại trên.

Nguyên tắc 7: Nguyên tắc áp dụng với đơn vị trực thuộc doanh nghiệp

Người lập báo cáo tài chính phải loại trừ các khoản lỗ lãi, doanh thu,… chưa thực hiện của các đơn vị trực thuộc không có tư cách pháp nhân của doanh nghiệp.

Các bước lập báo cáo tài chính

Lập báo cáo tài chính là công việc đòi hỏi độ chính xác cao và phải tuân theo quy trình nhất định. Một quy trình lập báo tài chính chuẩn gồm các bước như sau:

Bước 1: Tổng hợp, sắp xếp và phân chia các chứng từ sử dụng để lập báo cáo 

Hoạt động kinh tế, tài chính của doanh nghiệp được ghi nhận chính xác qua hệ thống chứng từ, ví dụ như hóa đơn thu chi, sổ phụ ngân hàng, sổ quỹ, bảng tính lương, bộ hồ sơ tài sản,… Vì vậy, kế toán viên cần tổng hợp các chứng từ này thật logic và hợp lý. Một số cách sắp xếp là theo thời gian, theo danh mục bảng kê khai thuế,…

nen-sap-xep-chung-tu-ke-toan-theo-trinh-tu

Nên sắp xếp chứng từ kế toán theo trình tự nhất định

>> Xem thêm: Phần mềm quản lý kinh doanh, quản lý chứng từ hiệu quả cho doanh nghiệp

Bước 2: Thực hiện hạch toán

Sau khi tổng hợp và thu thập các chứng từ trên, kế toán sẽ ghi chép các dữ liệu đó vào sổ sách. Hiện nay, các doanh nghiệp đều thực hiện công việc này trên Excel, hoặc các phần mềm kế toán, nhờ đó mà quá trình hạch toán trở nên dễ dàng hơn.

>> Xem thêm: Phần mềm ERP hiệu quả nhất cho doanh nghiệp năm 2022

Bước 3: Phân bổ, khấu hao tài sản cố định và chi phí trả trước

Kế toán viên sẽ phân bổ chi phí phát sinh hàng tháng theo đúng quy định. Đối với các phần mềm, bạn chỉ cần tìm đúng mục và cập nhật thông tin, đồng thời lập thêm bảng Excel để theo dõi song song.

kiem-toan-vien-phai-phan-bo-cac-chi-phi-phat-sinh

Kiểm toán viên phải phân bổ các chi phí phát sinh

Bước 4: Rà soát, tổng hợp nghiệp vụ phát sinh theo từng nhóm riêng

Kế toán viên có thể phân thành các nhóm tài khoản để rà soát, cụ thể như nhóm hàng tồn kho, nhóm công nợ, nhóm các khoản đầu tư, nhóm chi phí trả trước,… Trong quá trình rà soát, kế toán viên cần truy tìm nguyên nhân và điều chỉnh lại.

Bước 5: Bút toán tổng hợp 

Bút toán tổng hợp, bút toán kết chuyển là các công việc được thực hiện để chuyển những khoản kế toán khác nhau, qua đó xác định kết quả kinh doanh và tình hình tài chính của doanh nghiệp.

ket-qua-kinh-doanh-duoc-phan-anh-trong-bao-cao

Kết quả kinh doanh phải được phản ánh trong báo cáo

Bước 6: Kế toán viên lập báo cáo tài chính từ những thông tin trên

Đây là bước cuối cùng trong quá trình lên báo cáo tài chính doanh nghiệp. Bước này được thực hiện sau khi đã đảm bảo độ chính xác của các thông tin ở trên. Đối với các phần mềm kế toán, người lập có thể lên ngay bảng báo cáo một cách nhanh chóng, mà không cần liệt kê thủ công từng khoản riêng. 

Hướng dẫn đọc báo cáo tài chính đầy đủ nhất

Việc đọc báo cáo tài chính là khá quan trọng, giúp bạn hiểu rõ và có cái nhìn sâu sắc hơn về tình hình tài chính của doanh nghiệp. Mỗi người sẽ có phương pháp khác nhau. Nhưng nhìn chung, cách đọc báo cáo tài chính doanh nghiệp sẽ gồm một vài bước cơ bản như sau:

Tham khảo ý kiến của kiểm toán viên trước khi đọc báo cáo tài chính

Nhiều người thường đọc ngay báo cáo tài chính và bỏ qua phần này. Tuy nhiên, việc đọc trước ý kiến của kiểm toán viên là vô cùng có ích, giúp nâng cao tính chính xác của báo cáo. Nếu có xảy ra sai sót, kiểm toán viên sẽ phát hiện và đưa ra đề nghị chỉnh sửa. 

nen-tham-khao-y-kien-kiem-toan-vien-truoc-khi-doc

Nên tham khảo ý kiến kiểm toán viên trước khi đọc

Đọc và phân tích bảng cân đối kế toán doanh nghiệp

Bảng cân đối kế toán là nội dung quan trọng trong cách đọc báo cáo tài chính doanh nghiệp. Để đọc được bảng cân đối kế toán, bạn phải nắm rõ một số khái niệm như:

  • Tài sản ngắn hạn: Tài sản ngắn hạn là những tài sản của doanh nghiệp có tuổi thọ khoảng 12 tháng trở lại và có thể nhanh chóng chuyển đổi sang tiền mặt để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
  • Tài sản dài hạn: Ngược lại, tài sản dài hạn mất nhiều thời gian để chuyển thành tiền mặt hơn. Loại tài sản này được chia thành hai dạng là hữu hình (như máy móc, bất động sản,…) và vô hình (quyền tác giả, bằng sáng chế,…).
  • Các khoản nợ: Nợ của doanh nghiệp có thể là nợ phải trả trong thời gian ngắn hạn hoặc dài hạn.
  • Vốn chủ sở hữu: Vốn chủ sở hữu là nguồn vốn của các nhà đầu tư rót vào doanh nghiệp, thông qua hình thức như sở hữu cổ phần. 

nen-chu-y-su-thay-doi-cua-cac-so-lieu

Nên chú ý sự thay đổi của các số liệu

Sau khi hiểu các khái niệm, bạn hãy liệt kê những mục lớn cần chú tâm, tính toán tỷ lệ giữa các số liệu và nhìn ra sự thay đổi. Ngoài ra, một bảng cân đối được cho là chuẩn mức khi tổng tài sản bằng vốn chủ sở hữu và khoản nợ cộng lại. 

Đọc và phân tích bảng kết quả kinh doanh của doanh nghiệp

Một bản báo cáo kết quả kinh doanh sẽ thể hiện các nội dung chính như:

  • Báo cáo hoạt động kinh doanh: Thể hiện các thông tin như doanh thu, các chi phí phát sinh, lợi nhuận,…
  • Báo cáo hoạt động tài chính: Thể hiện những doanh thu từ hoạt động tài chính như lãi lỗ đầu tư, lãi tiền gửi tại ngân hàng, lỗ vay,…
  • Các hoạt động phát sinh: Những hoạt động này không phải là hoạt động chính của doanh nghiệp nhưng đã thực hiện và ảnh hưởng đến lãi lỗ, ví dụ thanh lý, bồi thường hợp đồng,…

bao-cao-tai-chinh-cho-biet-trien-vong-kinh-doanh

Báo cáo tài chính cho biết triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp

Đọc và phân tích báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là một trong những nội dung rất quan trọng khi đọc báo cáo tài chính. Phần này thể hiện dòng tiền ra vào trong thời kỳ nhất định, qua đó, bạn có thể thấy được tiền được doanh nghiệp sử dụng ra sao. Cụ thể như sau:

  • Thông tin khấu hao tài sản: Khấu hao không làm hao hụt tiền mặt của doanh nghiệp, nhưng sẽ ảnh hưởng đến lợi nhuận, đặc biệt đối với doanh nghiệp sản xuất. Người đọc báo cáo nên nghiên cứu kỹ để biết doanh nghiệp đang áp dụng chính sách khấu hao thế nào.
  • Thông tin về lợi nhuận doanh nghiệp: Người đọc cần đưa ra đánh giá xem chất lượng của lợi nhuận có thực sự tốt. Nhiều doanh nghiệp có lợi nhuận nhưng không thu được tiền mặt do khách hàng nợ nhiều. Điều này làm suy giảm dòng tiền của doanh nghiệp.
  • Thông tin về đầu tư tài sản trong doanh nghiệp: Các thông tin về dòng đầu tư giúp bạn đánh giá xem hoạt động này có hiệu quả hay không, từ đó có hy vọng mở rộng quy mô doanh nghiệp.
  • Thông tin về cổ tức: Người đọc có thể nắm bắt cổ tức của doanh nghiệp. Liệu lợi nhuận của doanh nghiệp được dùng để tái đầu tư, hay trả cổ tức cho nhà đầu tư? 

bao-cao-luu-chuyen-tien-te-la-noi-dung-quan-trong

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ là nội dung quan trọng

Đọc và phân tích thuyết minh báo cáo tài chính

Thuyết minh của báo cáo tài chính là gì? Thuyết minh báo cáo tài chính là đưa ra diễn giải, nhận định dựa vào các dữ liệu có được ở trên. Một số nội dung sẽ có trong phần này là đặc thù hoạt động của doanh nghiệp, kỳ kế toán, chuẩn mực kế toán đang áp dụng, chính sách kế toán,…

Những phát sinh, sự thay đổi của hoạt động doanh nghiệp cũng được công thức hóa và diễn giải bằng lời, nhờ đó trở nên dễ hiểu hơn. Ngoài ra, để có cái nhìn sâu sắc nhất về những nội dung này, bạn cần phân tích doanh nghiệp. Một số điểm cần làm rõ là lĩnh vực của doanh nghiệp, thời gian hoạt động, đang trong giai đoạn nào của chu trình phát triển,… 

bao-cao-tai-chinh-se-co-dien-giai-dinh-kem

Báo cáo tài chính sẽ có diễn giải đính kèm

Như vậy, bePOS đã tổng hợp tất cả những kiến thức quan trọng nhất về lĩnh vực này, như khái niệm báo cáo tài chính là gì, hướng dẫn đọc báo cáo tài chính,… Nếu cảm thấy bài viết có ích, bạn hãy thường xuyên truy cập Website bePOS để cập nhật những thông tin mới nhất liên quan đến lĩnh vực tài chính nhé!

FAQ

Trách nhiệm khi nộp muộn, nộp sai báo cáo tài chính là gì? 

Báo cáo tài chính là nghiệp vụ rất phức tạp và khó tránh khỏi những sai sót. Doanh nghiệp được phép điều chỉnh và bổ sung, nếu các sai phạm ảnh hưởng đến việc tính toán thuế. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải chịu nộp phạt và mức phạt sẽ tăng theo thời gian.

Địa điểm nộp báo cáo tài chính là gì?

Các doanh nghiệp phải nộp báo cáo tài chính tại cơ quan quản lý thuế. Đối với những đơn vị trực thuộc tổng công ty, bảo cáo tài chính được nộp cho cấp trên. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nộp tại Sở Tài chính. Còn doanh nghiệp trong khu công nghiệp nộp cho Ban quản lý khu công nghiệp.